خانه » انتقادی » راهکارهای تقویت هویت اسلامی و ملی دانشجویان/ مُنا کلانتری
راهکارهای تقویت هویت اسلامی و ملی دانشجویان/ مُنا کلانتری

راهکارهای تقویت هویت اسلامی و ملی دانشجویان/ مُنا کلانتری

راهکارهای تقویت و

از دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری

  این مقاله با تأکید حضرت امام خمینی­(ره) و مقام معظم رهبری بر اهمیت و نقش مراکز آموزش عالی در تقویت هویت دینی-ملی دانشجویان؛ وجوه مشترک فرهنگی و پذیرش اصل اسلامی بودن در همه ارکانش را مورد بررسی قرار می­دهد. براساس نظريه­ هویت جنکینز؛ جوانان، کاملاً از محیط و اطرافیان برای تغییر و یا تقویت اعتقادات خود الگو می­گیرند و بر این اساس دانشجویان نیز عوامل تأثیرگذار بر اعتقاداتشان را به شيوه­هاي مختلفي عنوان و تفسیر مي­­كنند. در واقع، تأثیرپذیری دانشجویان از ؛ با تكيه بر زمينه فرهنگی و اجتماعی­شان به نحوي چند جانبه تعيين مي­شود. اين پژوهش با روش توصیفی و مطالعه اسنادی و بررسی آثار امام خمینی و حضرت خامنه­ای و ترکیب مباحث  با نتاج نظرسنجی  که از 300 نفر از دانشجویان انجام شد صورت گرفته است. نتایج نشان مي­دهد كه ایشان مواردی چون: رعایت حجاب، تصحیح منابع درسی بر پایه معارف و جهان‏بینى اسلامى، ایجاد تشکل اسلامی دانشجویی، تشویق و ترغیب دانشجویان به تحقیق و تفحص در حوزه شناخت هویت ایرانی و اسلامی و برگزاری همایش را از جمله مواردی مهم و کاربردی در تحکیم پایه­های اعتقادی دانشجویان دانسته­اند. بیانات هر دو بزرگوار نشان دادند، همذات­پنداري و الگوپذیری از اساتید معتقد، مكانيسم قدرتمندي در فرايند تقویت هویت دینی دانشجویان است.

واژگان کلیدی: ، هویت اسلامی، دانشگاه، دانشجویان، - ملی.

Abstract

The main purpose of this study is to examine practical solutions to strengthen the Islamic identity and national Identity of the university students. Influence on students, with emphasis on cultural and social context is determined by way of multilateral. This research methodology and quantitative survey techniquesamong the 300 students at Zanjan University is light. Results show that students such as: Hijab, curriculum-based educational resources to correct and the Islamic world, a Muslim student organizations, encourage students to investigate in the field of Iranian and Islamic identity and the Conference of important and practical issues in strengthening the foundations of their faith are known. Findings showed that teachers identify concept and mechanism is powerful in the process of strengthening the faith of students. Marital status, religion, level of scholarship and the kind of variables that affect the perceptions and opinions of the students.

Key words: Iran, Islamic identity, the university, students, religious beliefs – National.

Listen

Read phonetically

بیان مسئله

   تداوم و بقاء انقلاب اسلامی مستلزم تبیین هویت و سیرت دینی به ویژه برای نسل جوان و دانشجویان است. در این میان تقویت هویت دینی و اسلامی دانشجویان در تبیین مسائل و فضای فکری و فرهنگی کشور، می­تواند نقش مؤثری را در حفظ هویت و سیرت اسلامی ایفا نماید. بنابراين اگر بخواهيم هویت دینی را نهادينه كنيم مي­بايد از دانشگاه­ها شروع كنيم و انجام اين امربايد در فضايي فرهنگي و مبتني برآموزه­هاي ديني و علمي انجام پذيرد.بطور کلی سه گونه ضرورت براي اين تحقيق مي­توان برشمرد. اول، ناظر بر دغدغه مسئولان و سياست­گذاران است چرا که شاهد تضعیف و گسست دانشجویان از اتکا به مبانی دینی و اسلامی هستیم و مسئله جنگ نرم بیش از پیش به حساسیت مسئله افزوده است. دوم، دغدغه اجتماعي است. به نظر مي­رسد ما درك درستي از فرايند انتقال آموزه­های ارزشمند دینی به نسل جوان و فرهیخته نداریم. معلوم نيست كه جوانان چگونه با كدهاي فرهنگي برآمده از ترفندهای ضد اسلامی بیگانگان در رسانه­ها و سایر منابع برخورد مي­كنند. شناخت نوع پذيرش فعالانه/ منفعلانه بهانه خوبي براي انجام اين تحقيق است. چه بسا بتوان با تحقيقاتي مشابه، تغيير، تنوع يا گسست فرهنگي ناشي از اين پديده را بازشناخت. سوم، دغدغه نظري است. بررسي جایگاه دینی و فرهنگی دانشجویان در بیانات امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری، حاوي دلالت­هاي مهمي براي سياست­گذاري فرهنگي – اسلامی در جامعه ما و دانشگاه است. روشن شدن چنين ابهاماتي، چه بسا، دغدغه­هاي اجتماعي مطرح را نيز تعديل كند. سودمندي چنين نگاهي اين خواهد بود كه نقش فعالانه ما در مواجهه با پديده­هاي فرهنگي بيگانه را يادآور مي­شود.

از آنجا كه بررسي پژوهش­هايي كه درباره انواع دينداري است مي­تواند با موضوع ما مربوط باشد، تحقيقات پيمايشي را كه در ارتباط با اين موضوع انجام گرفته را نيز مورد بررسي قرار داديم.

ميرسندسي(1383) در پژوهشي تحت عنوان «مطالعهميزان و انواع دينداري دانشجويان»، به بررسي انواع دينداري پرداخته است. در پژوهش ديگري حبيب زاده (1384) به بررسي «انواع دينداري در بين دانشجويان دانشگاه تهران» پرداخته است. در اين پژوهش نيز كه بصورت پيمايشي انجام شده؛ نتايج اين پژوهش بدين شرح است: بعد اعتقادات=946/0، اخلاق=614/0، ظاهر ديني مردان=661/0، ظاهر ديني زنان=695/0، عبادت فردي= 839/0، عبادت جمعي=793/0، شعاير ديني=8/0، مشاركت ديني=634/0، تكاليف فردي=815/0، تكاليف جمعي=711/0 و دانش ديني=763/0 .پژوهش دیگر در این زمینه با عنوان «هویت شناسی مذهبی و باورهای دینی ایرانیان» توسط عماد افروغ است. به اعتقاد وی «هویت ایرانی هر چند به منزله انگاره سیاسی و مذهبی به ساسانیان بر می­گردد، اما به عنوان یک انگاره ارضی، قومی و مذهبی سابقه دیرینه­تری دارد…یک زمان، زبان مطرح است و زمانی دیگر دین و در زمان­های دیگر چیزهای دیگری. باید توجه داشته باشیم که هویت یک عنصر و مؤلفه ثابت دارد و یک عنصر متغیر و…» (عماد افروغ1380: 92). هدف عامي که در پژوهش حاضر دنبال مي­کنيم در پي اين است که بتوانیم به شناسايي متغيرهاي تأثيرگذار و شناخت روش­هاي مبنايي در فرايند تقویت هویت دینی دانشجویان، با استفاده از بیانات امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری بپردازیم.

رویکرد جامعه شناختی

   در جامعه­شناسی واژه هویت متفاوت از برداشت­های روان شناختی است و تا حدودی به معنای چه کسی بودن است و نیاز به داشتن آن است که حس شناساندن خود به یک سلسله عناصر فرهنگی و تاریخی را در فرد یا یک گروه انسانی تحریک می­کند(مجتهدزاده، 147:1377). در اینجاست که هویت فرد در تعامل و کنش با افراد دیگر شکل می­گیرد و صورت جامعه شناختی هویت به وجود می­آید و تمایزها و شباهت­ها از بطن چنین صورت­بندی هویتی خود را نمایان می­سازد. همچنین بسیاری جامعه شناسان معتقدند هویت در بستر فضا، موقعیت اجتماعی فرد و زمان و مکان ایجاد می­شود. بنابراین هویت­ها، پدیده­هایی فرا تاریخی، جدا از اقتصاد، مذهب، ایدئولوژی و تاریخ و جغرافیای خاص خودشان نیستند، بلکه این سازه­های اجتماعی با تکیه بر حافظه­ی جمعی و تمامی منابع معرفتی، با در نظر گرفتن ساختار عینی اجتماعی به وجود آمده­اند و تعریف می­شوند و در طی زمان، به طور مجدد تفسیر می­شوند. بنابراین در ساخته شدن هویت­ها، ساختار عینی و مادی جامعه، تاریخ، جغرافیا، ساختار سیاسی، فناوری، اقتصاد و ساختارهای معرفتی، از جمله فرهنگ، زبان، آرمان­ها، ایدئولوژی و سنت همزمان تأثیر دارند(منتظرقائم، مهدی 1379:256).

نظریه هویت اجتماعی ریچارد جنکینز

   یکی از دیدگاه­های مطرح در حوزه جامعه شناسی معطوف به نظریه هویت اجتماعی ریچارد جنکینز است. وی که در سنت جامعه شناسی قرار دارد معتقد است که افراد یک جامعه بدون هویت و بدون چارچوب­های مشخص برای شباهت­ها و تمایزها، نمی­توانند با هم ارتباط داشته باشند. هویت اجتماعی خصلت همه انسان­ها به عنوان موجوداتی اجتماعی می­باشد و از این لحاظ سرچشمه معنا و تجربه برای مردم است و می­توان بر این صحه گذاشت که هویت ساخته می­شود. هویت اجتماعی درک ما از این مطلب است که چه کسی هستیم و دیگران چه کسانی هستند و از طرف دیگر درک دیگران از خودشان و افراد دیگر چیست؛ بنابراین هویت ذاتی و انتسابی نیست بلکه محصول توافق و عدم توافق می­باشد.

   به طور کلی شکل­گیری خود و دیگری در صورتبندی­های جمعی نتیجه شباهت و تفاوتی است که نمادین است به عبارت دیگر هویت امری زبانی است و موضوع قراداد است. فرایندی است که مورد درک و تعبیر و تفسیر قرار می­گیرد و رابطه میان خود و دیگری دوطرفه می­باشد یعنی هویت سازی نیازمند وجود یک دیگری است که از رهگذر تفاوت با آن بتوان خود را تعریف کرد.

   الگوی نظری جنکینز برای فهم هویت­های اجتماعی، فردی و جمعی نکات قوت فراوانی دارد. یکی آنکه فهم هویت­های فردی و جمعی و تعاریف درونی و بیرونی را صرفاً به لحاظ تحلیلی از هم متمایز می­داند و آنها را در روال قابل شناسایی متقابل می­شمارد که همچون من فاعلی و من مفعولی در یک قالب واحد اجتماعی عمل می کنند نه در کنار همدیگر؛ و دیگری اینکه، وی در تحلیل هویت­ها علاوه بر تأکید روی تعاریف فردی و اجتماعی که نشانگر موضع تفسیرگرایانه اوست به نقشی که نهادهای اجتماعی در رده­بندی و گروه­بندی و هویت­سازی دارند توجه کرده است(رفعت­جاه، مریم 1383:55).

روش تحقيق

نحوه جمع‌آوري مستندات پژوهش حاضر مبتني بر مطالعات كتابخانه‌اي و پرسشنامه نظرسنجی است. دانشجویان دانشگاه­های پیام نور استان زنجان نمونه­های مورد مطالعه ما بودند که با طراحی و توزیع پرسشنامه براي بررسی و تحلیل عوامل تأثیرگذار در بهبود و تقویت هویت دینی دانشجویان که از جداول و نمودارهای آماری نرم افزار spss استفاده شده است. شیوه­ی نمونه­گیری بصورت تصادفی ساده و تحلیل اطلاعات پرسشنامه با آزمون پیرسون صورت گرفت. به عبارت دیگر جمعیت آماری تحقیق، شامل 300 نفر از دانشجویان دختر و پسر 18 تا 50 سال است که با توجه به بیانات و آثار امام خمینی و آیت­الله خامنه­ای، به طبقه­بندی و توصیف راهکارهای عملی تقویت بنیان اعتقادی و دینی دانشجویان پرداخته­ایم.

جایگاه دانشگاه از دید امام و رهبری

دانشگاه از دیدگاه امام خمینی(ره) آنقدر اهمیت دارد كه اگر نقش واقعی خود را نداشته باشد، همه چیز مملكت ازدست خواهد رفت «اگر دانشگاه را ما سست بگیریم و از دست برود، همه چیزمان از دستمان رفته است». بنابراین، می‏توان نتیجه گرفت كه دانشگاه هم منشأ دردها و هم منشأ اصلاح كشور است و بسته به اینكه دانشگاه­ها، استادان و دانشجویان چه جهت‏گیری­هایی داشته باشند، ثمرات آن نیز مشخص خواهد شد. امام خمینی (ره) در كلام­های خود، بطور صریح اشاره می‏كنند: «دانشگاه خوب، یك ملت را سعادتمند می‏كند و دانشگاه غیراسلامی، دانشگاه بد، یك ملت را عقب می‏زند» و در جای دیگر می‏فرمایند: «این افرادی كه از دانشگاه می‏آیند، یا مخرب یك كشوری هستند یا سازنده آن كشور هستند». پس اگر متولیان دانشگاه افرادی خوب و صالح باشند، نسل­های حاضر و آینده درست تربیت می‏شوند و اگر افراد غیرصالح باشند، این نسل­ها نیز غیرصالح تربیت خواهند شد. از این جهت است كه امام می‏فرمایند: «دانشگاه است كه امور كشور را اداره می‏كند و دانشگاه است كه نسل­های آینده و حاضر را تربیت می‏كند. و اگر چنانچه دانشگاه در اختیار چپاولگرهای شرق و غرب باشد، كشور در اختیار آنهاست».

مقام معظم رهبري در سخنان گوناگون خود، از شأن و مرتبت دانشگاه سخن گفته‏اند و اهميت آن را در برنامه­ريزي­هاي ديني كشور بازگو كرده‏اند، از جمله فرموده‏اند: «در امر اداره‏ي آينده‏ي كشور، دانشگاه جلوتر و مهمتر است. دانشگاه است كه مديران و سياسيون و مهندسان آينده‏ي كشور را تربيت مي‏كند؛ پس ببينيد، دانشگاه اينقدر مهم است. اگر حقيقتاً دانشگاه جايي شد كه در آن تربيت ديني به درستي انجام بگيرد، مي‏توان اطمينان پيدا كرد كه فردا مديران كشور و همه‏ي كساني كه چرخي از چرخ­هاي كشور در دستشان است، اسلامي هستند و با ديد و نگرش اسلامي حركت مي‏كنند» (سخنراني در ديدار با دانشجويان دانشگاه تهران 13/7/ 1367). مقام معظم رهبری در جای دیگر فرموده­اند: «آن كساني كه با نيت ريشه كن كردن ايمان ديني در كشور ايران به دانشگاه پرداختند و محيط دانشجويي را به تفكرات ضد ديني يا اوهام ضد ديني يا سرگرمي­هاي ضد ديني آلوده كردند، خيلي خوب فهميدند كه چه كار مي‏كنند، و براي اجراي هدف پليدشان، حقا بر روي نقطه‏ي اصلي تكيه كردند»(سخنراني در جمع تشكل­هاي دانشجويي قم 18/9/ 1374).

اسلامی کردن دانشگاه از دیدگاه مقام معظم رهبری و حضرت امام خمینی(ره)

مقام معظم رهبری در رابطه با اصول اسلامی کردن دانشگاه و ویژگی­های دانشگاه اسلامی فرموده­اند: «اسلامي کردن دانشگاه­ها يک معناي عميق و وسيع و جامعي دارد؛ از شاخصه­هاي اسلامي شدن، علمي شدن و عميق شدن است، خودباور بودن استاد و دانشجو است، اتکا به نفس داشتن استاد و دانشجو است»(بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار با رؤساي دانشگاه­هاي سراسر کشور،1376/12/6). ایشان در ادامه در رابطه با مقصود اصلی از واژه دانشگاه اسلامی می­فرمایند: «منظور من از اهتمام به اسلامي شدن دانشگاه اين است که اين که من چند سال پيش بحث اسلامي شدن دانشگاه­ها را مطرح کردم -در واقع فريادش را زدم- اين معنايش اين نبود که دانشگاه­هاي ما رؤساي ناباب، يا آدم­هاي ناجوري دارد، يا دانشجوهاي ما بي­دينند؛ نخير. همين دانشجوها با بنده هم ارتباط دارند، من با دانشجوهاي مختلف مرتبطم؛ مي­دانم که در بين آن­ها افراد متدين خيلي زياد است. اکثريت قاطع با کساني است که متدين وارد دانشگاه مي­شوند؛ منتها محيط و فضاي دانشگاه، با وجود شما که رئيس و متدين هستيد، با وجود مأمورين و کارگزاراني که همه­ي آن ها هم متدينند، با اين وزيري که سرتاپايش براي دين است و تلاش مي­کند، محيطي آسيب­پذير است که مي­تواند کاملاً پروراننده­ي يک عنصر غير ديني- بلکه ضدديني- بشود.» (بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار با رؤساي دانشگاه هاي سراسر کشور،1377/9/9).در جای دیگری فرموده­اند: «اگر دانشگاه جايي شد که کسي که از آنجا صادر و خارج مي­شود نه نسبت به انقلاب حساس باشد، نه نسبت به دين حساس باشد، نه نسبت به کشور حساس باشد، نه نسبت به استقلال ملي و آرزوهاي بزرگ ملي حساس باشد، اين دانشگاه هرچه هم از لحاظ علمي والا باشد، ارزشي نخواهد داشت؛ زيرا محصول اين دانشگاه، راحت در اختيار سياست­هاي مختلف قرار خواهد گرفت» (بيانات رهبر معظم انقلاب در مراسم بيعت جمع کثيري از دانشجويان و دانشگاهيان، ۱۳۶۸/۳/۲۳).«بناي دانشگاه در کشور ما از ابتدا يک بناي غيرديني بوده است. بايد دين را در دانشگا­ه­ها زنده کرد، خاصيت دين اصيل و عميق اين است که براي نفوذ در دستگاه­ها و در جاهاي مختلف و در محيط­هاي انساني، منتظر اجازه­ي کسي نمي­ماند. دين، در دانشگاه و در محيط روشنفکري و در علم هم نفوذ کرد و همه جا رفت؛ ليکن بنا، بناي غلطي بود. اين بنا بايستي دگرگون شود و نگذاريم دوباره آنگونه بشود؛ البته دشمن هم بيکار نمي­ماند.»(بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار با اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي۱۳۷۰/۹/۲۰).

وحدت حوزه و دانشگاه

یکی از ارکان محوری اندیشه و خط مشی عملی امام خمینی (ره)، تأکید بر «وحدت» و حضور و تداوم آن بود. در مواقع حساس قبل از پیروزی انقلاب و حتی بعد از آن، حضرت امام ضمن توجه به اختلافات مهم؛ خصوصاً دو قشر حوزوی و دانشگاهی فرمودند: «همه شما یک مصیبت دارید، همه گرفتار یک مصیبت هستید، مصیبت مشترک است، همه مصیبت زده هستیم، یک امری نیست که اختصاص به روحانیت داشته باشد، اختصاص به احزاب داشته باشد، یا اختصاص به دانشگاهی باشد… تمام با هم یک کلمه باشند، یک حرکت باشند، اهالی ایران» (صحیفه نور، ج 3، ص 395). آنچه امروز جامعه اسلامی دانشجویان در حوزه آموزش عالی دنبال می­کند، در حقیقت همان کلام حضرت امام؛ یعنی وحدت حوزه و دانشگاه ا‌ست که در بیان مقام معظم رهبری به اسلامی­شدن دانشگاه‌ها از آن یاد می­شود. برداشت ما از وحدت حوزه و دانشگاه؛ وحدت حقیقی این دو پایگاه علمی و نه اتحاد صرف می­باشد و این تحول هم در قالب و هم در محتوا باید شکل گیرد، چرا که آنچه به عنوان محتوای دروس در آموزش عالی تدریس می­شود نه تنها با روح اسلامی- ایرانی ما سنخیت ندارد بلکه مدعی جداسازی ارزش­ها و فضایل از علم است. از این رو باید به ایجاد بینش صحیح و دقیق در نسل جدید در راستای تولید علم بومی برنامه‌ریزی دقیقی انجام داد. مقام معظم رهبری در این رابطه می­فرمایند: «درکشور ما، هزار سال علم و دین درکنار یکدیگر بودند. تا وقتی که دین حاکم بود و صحنه زندگی مردم، از دین و نفوذ معنوی آن به کلی خالی نشده بود وضع اینگونه بود. تا وقتی که سیاستمداران غربی و متفکرانی که برای نابودی دنیای اسلام نقشه می­کشیدند، دانش را همراه با سیاست وارد کشور ما کردند. علم را از دین جدا نمودند و نتیجتاً رشته دین، یک رشته خالی از علم شد و رشته علم، یک رشته خالی از دین گشت. دو مؤثر و عامل وجود داشت و هر دو مربوط می­شد به این که غربی­ها متصدی و صاحب علم و دانش طبیعی در محیط عالم شده بودند. این دو موثر، یکی این بود که علمای دین، علمی را که به وسیله دشمنان دین و کفار می­خواست ترویج بشود، با چشم بدبینی نگاه و طرد می­کردند. عامل دوم این بود که همان دشمنان و همان کفار حاضر نبودند علم را که در اختیار آنها بود به داخل حوزه­های علمیه – که مرکز دین بود- راه و نفوذ بدهند. هر دو از یکدیگر گریزان و با یکدیگر دشمن بودند و علت اصلی هم این بود که در همه جای عالم و ازجمله در کشورهای اسلامی، علم در دست سیاست­های ضد دین یک ابزار بود. در طول هفتاد سال اخیر، به جز عده معدودی از قبیل امیرکبیر و بعدها هم چندنفری که بسیار معدود بودند، بیشتر کسانی که زمام امور تحصیلات عالیه در این کشور به دست آنها بوده است و مسایل آموزش عالی به اراده و تدبیر آنها ارتباط پیدا می­کرده، بقیه کسانی بوده­اند که منافع ملت ایران در مقابل منافع بیگانگان، برای آنها از هیچ رجحانی برخوردار نبود و بیشتر به فکر چیزهای دیگری بودند تا آینده این ملت و این کشور!». حضرت امام (ره) نیز در مقام انتقاد از وضعیت اجتماعی اسف­بار دوره ستم شاهی بر این نکته تأکید دارند که فساد جامعه در آن دوران از طریق تباه کردن دانشگاه­ها و مدارس انجام شد: «همان طور که آنها انگشت روی دانشگاه می­گذاشتند و با تمام قدرت دنبال این بودند که دانشگاه را به دست خودشان بیاورند»(دیدگاهها و رهنمودهای امام خمینی (ره) درباره مسائل فرهنگ، ص 169). مقام معظم رهبری نیز در مورد لزوم وحدت حوزه و دانشگاه بارها و بارها در سخنرانی­هایشان به مناسبت­های مختلف تأکید کرده­اند و فرموده­اند: «وحدت حوزه و دانشگاه، معنایش این نیست که حتما بایستی تخصص­های حوزه­ای در دانشگاه و تخصص­های دانشگاهی در حوزه دنبال شود. نه، لزومی ندارد. اگر حوزه و دانشگاه به هم وصل و خوشبین باشند و به هم کمک بکنند و با یکدیگر همکاری نمایند، … البته برای این کار، باید برنامه­ریزی و سازماندهی شود. این که مشاهده می­کنید در دانشگاه ما، نام دین و خدا و معارف اسلامی تدریس می­شود و رؤسا و اساتید دانشگاه­ها و وزرای مربوط به علوم عالیه، با دین سرو کار دارند، همه این­ها آن چیزهایی است که از سال­ها پیش، دشمنان ما برنامه­ریزی کرده بودند که این کارها درایران اتفاق نیفتد؛ ولی به برکت انقلاب و اسلام اتفاق افتاد»(حدیث ولایت، جلد3، ص: 92-86.).

تطبیق کلیت نظام دانشگاه با اصول اسلامی

دانشگاه در ساخت و ساز شخصيت رواني، ديني دانشجويان تأثير مي‏گذارد؛ تأكيدات مؤكد مقام معظم رهبري در اصلاح ساختار اخلاقي، ديني دانشگاه، از همين منظر نشأت مي‏گيرد؛ می­فرمایند: «دانشجو در محيط دانشگاه، دو نوع سازندگي را براي خودش بايد حتمي و لازم بداند و بشمرد: سازندگي علمي، و سازندگي اخلاقي و فكري. سازندگي علمي، در همين كلاسها و با همين درسها و در محضر همين اساتيد است، و كار و تلاشي كه خود شما با مطالعه و بحث و فحص و تحقيق بايد انجام بدهيد.جامعه‏ي شما و فرداي اين كشور، بلكه جهان و بخصوص جهان اسلام، به اين كار نيازمند است…سازندگي دوم، اخلاقي و معنوي و فكري است….در رژيم گذشته، محيط دانشگاه به عنوان محيط بي‏ديني و رها بودن از تقليدات شرعي تلقي شده بود؛ حتي آدمهاي متوسط ديني هم كه به اين جا مي‏آمدند، احساس مي‏كردند كه در فرورفتن در كارهاي نامشروع، يله و رها و آزادند.آن رژيم هم اين روحيه و اين تلقي را در جوانان ما بيشتر مي‏دميد». 74% دانشجویان نیز اصل عمل به محاسبات دینی و اسلامی در دانشگاه را قبول داشتند و تنها 13% با آن مخالفت کردند. درصد بالای اعتقاد دانشجویان به این امر مهم حائز اهمیت برای مسئولان دانشگاهی و مسئولان فرهنگی است و از همه ضروری­تر استفاده از این دانشجویان معتقد و علاقمند در ارائه برنامه­های مدون در تقویت پایه­های اعتقادی دانشجویان است.

حضور دین در تمامی ارکان دانشگاه

   بارها رهبر معظم انقلاب، خواستار اسلامی­شدن دانشگاهها و مراکز پژوهشی شده­اند و تصریح نموده­اند که سرنوشت آینده کشور بستگی به همین تحقق اسلامی کردن دانشگاهها و مراکز پژوهشی مربوطه دارد «در دانشگاهها، روشها و روابط، بايد صددرصد اسلامى بشود – كه البته تا حدود زيادى شده است – و مديريتها بايد براى اسلام در دانشگاهها، اصالت قايل بشوند. مادامى كه دانشگاه، پرورشگاه متخصصان مسلمان و متعهد نباشد، دانشگاهِ مطلوب انقلاب نخواهد بود. و اين نمى‏شود، مگر اين‏كه اساس و روش و سيستم در دانشگاهها اسلامى باشد. درسها، هرچه كه مى‏خواهد باشد؛ استاد، هر كس كه مى‏خواهد باشد؛ اما روابط، بايد روابط اسلامى باشد؛ يعنى مدير و دانشجويان و استادان، اصالت را به اسلام بدهند و رعايت احكام اسلام را بكنند. علم و دانش هم اسلامى و از اسلام است؛ والّا به دانشگاه رفتن و مقدارى از بيت‏المال و امكانات مردم را مصرف كردن، و بدون اين‏كه يك نفر به علم دل بدهد و به فراگيرى اهميتى بدهد، فقط براى اين‏كه بتواند سرهم‏بندى، تكه كاغذى به دست بياورد و در سايه‏ى آن شغلى بگيرد، تا پولى گيربياورد – نه اين‏كه شغلى بگيرد، تا كارى بكند – اين‏كه اسلامى نيست. دانشجو هم اگر اين‏طور درس بخواند، اسلامى نيست. استاد هم اگر اين‏طور درس بدهد، اسلامى نيست. روابط اسلامى در دانشگاه اين است؛ والّا جوانان و دختران و پسران ما بحمداللَّه مسلمانند.»(بیانات در دیدار با طلاب و دانشجویان به مناسبت روز وحدت حوزه و دانشگاه 28/9/1369) مسئله اسلامی شدن دانشگاه­ها در مرحله نخست با ایجاد تحولی فرهنگی و فکری در عرصه علوم فلسفی و دینی و انسانی که خود می­تواند منجر به تحقق توسعه­ای همه جانبه در همه عرصه­های فرهنگی، اقتصادی، علمی و سیاسی گردد، ممکن و میسر می­باشد. 70% دانشجویان نیز نظر موافق خود را با این اصل ابراز کرده­اند. 16% مخالف و 11درصد بی­نظر بودند. اینگونه که از آمار به دست می­آید؛ کوتاهی مسئولین در شناساندن مفاهیم دینی و اخلاق و کردار بزرگان دین به دانشجویان عاملی کاملأ مؤثر بر سستی اعتقادی دانشجویان است و همانطور که در بخش بعدی راهکارها عنوان می­شود، باید به درونی کردن این ارزش­های مقدس از طرق مختلف کاربردی پرداخت.

رعایت حجاب و پوشش اسلامی

«آنها نمى‏خواهند كه دانشگاه ما، حوزه‏ى علميه‏ى ما، آزمايشگاه ما و محيط توليد ما، پر رونق باشد. آنها دلشان مى‏خواهد اختلاط دختر و پسر و آميزشهاى شهوانى و غفلت و عشرت و اينها، بر زندگى مردم غلبه پيدا كند؛ آنها اين را مى‏خواهند. شما عكس اين را عمل كرديد؛ علت عصبانيت امريكا و صهيونيستها و اين همه تبليغات اين است.»(بیانات در جمع جانبازان و ایثارگران و خانواده های شهدای استان فارس 13/2/1387). یکی از مهم­ترین تأثیرپذیری­های جوانان در محیط دانشگاه، در زمینه­ی نوع پوشش و روابط است؛ رعایت پوشش مناسب در فضاهای علمی نه تنها با توجه به آموزه­های دین اسلام قابل تأکید و تآیید است، بلکه حتی در جوامع غربی نیز مورد تأیید قرار گرفته­است. 75% دانشجویان نیز موافقت خود را با این اصل اساسی اعلام کرده­اند و دلیل اصلی مخالفت برخی از دانشجویان عدم شناخت کافی آنها از فلسفه­ی حجاب است و عملکرد دانشگاه در این رابطه باید در ابعاد مختلف آموزشی تقویت شود و جهت اشاعه­ی پوشش اسلامی بین دانشجویان باید آگاهی مذهبی- اعتقادی آنها را بالا برد.

نقش اساتید

«دانشجو بیش از آنکه نکته­ای علمی را از استاد اخذ کند و پیش از آنکه تحقیقی نظری را از معلم اقتباس کند، خلق و خوی و منش و فرهنگ او را می­پذیرد. به گونه­ای که به تعبیر حضرت امام؛ معلم غیرمذهبی، اگر هم درس اخلاق بدهد، تأثیر سوء اخلاقی خواهد داشت. اگر معلمین و اساتید مذهبی باشند، دانشگاه اصلاح می­شود و اگر مراکز آموزشی اصلاح شود، جامعه رستگار می­گردد» (بیانات امام در جمع مسئولین آموزش و پرورش… 28/12/63).

مهمترین بعد تاثیر مراکز آموزشی، نقش الگویی آنهاست. مقام معظم رهبری در این رابطه فرموده­اند: «آن عالمي كه شريف نباشد، حميت و غيرت دفاع از كشور و ملت و آرمانها و ارزش­هاي ملي و ديني خود را نداشته باشد، آن عالمي كه دشمن را بر خودي ترجيح بدهد و خود را در اختيار دشمن ملت قرار بدهد، آن عالم از هر جاهلي بدتر است؛ همان دزدي است كه با چراغ به دزدي مي‏رود و بيشتر صدمه مي‏زند» (بيانات در ديدار با خانواده‏هاي شهداي دانشگاه تربيت مدرس 14/6/ 1370).

و در جای دیگر نیز در رابطه با اهمیت نقش اساتید متذکر شده­اند: «شما برادراني كه در دانشگاه­ها تدريس مي‏كنيد، مواظب باشيد كه فضاي دانشگاه را آشفته نكنند. خود شما تا پريروز در آن جا دانشجو بوديد و مي‏دانيد كه دانشگاه يعني چه. دانشگاه، يك محيط آشفتگي‏پذير است؛ برانگيختگي بد نيست ـ چيز خوبي است ـ اما در شرايطي هم ممكن است بر اين برانگيختگي، آثار بدي مترتب شود»(بيانات در ديدار با اعضاي شوراي مركزي انجمن اسلامي مدرسين دانشگاهها، 18/6/ 1369). «اينها متولى ميخواهد، متولى‌اش هم شمائيد؛ هيچ كس ديگر نيست. يعنى شما مديران و رؤساى گروه‌هاى تحقيقى، متولى اين كار هستيد. اين كار را نميشود به شكل ادارى درست كرد و مثلاً تزريق كرد به يك مركز علمى و محيط علمى؛ اين را بايد بنشينيد برايش فكر كنيد؛ اينها خيلى مهم است.» (بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه تهران 13/11/1388) همچنین بر نقش اساتید در شکل گیری شخصیت دینی دانشجو علاوه بر شخصیت علمی او تاکید می­ورزند: «اعتقاد من اين است كه در زمينه تبليغ دين، مؤثرترين وسيله‏اى كه مى‏تواند دانشجو را دينى و علاقه‏مند به مبانى دينى بار بياورد، همين نكته‏ها و اشاره‏ها و كلمه‏هايى است كه يك استاد مى‏تواند در كلاس با شاگردانِ خود درميان بگذارد. اشاره‏اى از يك استاد، گاهى اوقات تأثيرات عميقى در دل مى‏گذارد؛ اما گاهى عكس آن ديده مى‏شود. البته بعضى از اساتيد به اين نكات توجّه دارند، ليكن بايد به عنوان يك كار اساسى و اصلى در نظر گرفته شود. جوانى كه شما مى‏خواهيد او را عالِم كنيد و روح علم و تحقيق در او بدميد و او را يك برگزيده فرزانه نخبه علمى بار بياوريد – كه هر استادى نسبت به شاگردانش چنين آرزوهايى دارد – بايد روح دين و ايمان به او تزريق كنيد؛ هم ايمان به خدا و دين و مقدّسات كه براى دنيا و آخرتش مفيد است، هم ايمان به هويت ملى و تاريخى خودش.»(بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه شهید بهشتی 22/2/1382).

اساتید براي تقویت هویت دینی در دانشجو عوامل زيادي دخالت دارند كه اسوه­سازي و همانند سازي فرد با الگو و اسوه، يكي از عوامل مهم محسوب مي‌شود. 41 درصد دانشجویان اظهار کرده­اند اساتید دانشگاه را الگو قرار مي‌دهند و هر قدر الگوهاي اساتید برايشان مطلوب­تر و محبوب­تر باشند ميزان تأثيرپذيری بيشتر و پايدارتر مي‌شود. دانشجویان رفتار الگوهاي مطلوبشان را بسيار دوست مي‌دارند و مايلند كه با آنها همانند سازي كنند به صورت ارادي و غيرارادي تلاش مي‌كنند كه رفتاري نظير رفتار آنها داشته باشند و يا به گونه­اي بينديشند بگويند و عمل نمايند كه مورد توجه و تأیید آنها باشد. اگر اساتید بتوانند بسياري از رفتارهاي مطلوب را به طور غيرمستقيم و يا ضمني از طريق بهره­گيري از وجود الگوهاي رفتاري در دانشجویان به وجود آورند فوق­العاده مؤثر و ارزشمند خواهد بود. اساتید متعهد كه بهترين الگو براي دانشجویان مي‌باشند مي‌توانند در كلاس‌هاي درسي خود در كنار تدريس درس مربوطه به آموزش مسائل مذهبي و ملی پرداخته و دانشجویان را نسبت به آنها آگاه و علاقمند گردانند و انگيزه­شان را براي جستجو و فهم بیشتر اسلامی مضاعف كند. همانطور که ملاحظه می­کنید طبق آمار و ارقام و نظرات دانشجویان اکثریت آنها موافق اصل استفاده از اساتید مقید و معتقد به اسلام در دانشگاه هستند.

   وارد کردن نیروهای مسلمان، معتقد، دردمند و انقلابی به پیکره فکری و مدیریتی دانشگاه و گزینش دقیق و به سامان اعضای هیئت علمی از جمله اهداف و نتایج اصلی این گزینه است.

تصحیح منابع موجود و تولید منابع و متون اسلامی

حضرت امام (ره) به منزله یک عامل مهم در تحول هماهنگ دانشگاه با تکامل جامعه اسلامی توصیه کرده­اند که «باید در دانشگاه همانطوری که علوم مادی تدریس می­شود، علوم معنوی نیز تدریس بشود»(بیانات امام در جمع ستاد برگزاری نماز جمعه تهران 18/9/60). از نظر ایشان تدریس چنین دروسی باید «به دست اشخاصی باشد که بدانند تربیت اسلامی یعنی چه و بدانند اسلام چه هست… متخصص لازم است» (بیانات امام در جمع ستاد برگزاری نماز جمعه تهران 18/9/60). اگر دانشگاه باطن بارور و آکنده از ایمان نداشته باشد، چنین دانشگاهی به هر گونه ظاهری که آراسته باشد، در عمل موجب گمراهی و تباهی فرهنگ جامعه است. «آن چیزی که ملت را می سازد، فرهنگ صحیح است. آن چیزی که دانشگاه را بارور می کند که برای ملت مفید است، برای کشور مفید است، آن عبارت از آن محتوی دانشگاه است نه درس است. علم ماعدای ایمان فساد می­آورد.»(بیانات امام در دیدار با فرماندهان سرپرست مربیان و… 28/9/61).

 یکی از مهمترین عوامل تقویت هویت دینی دانشجویان؛ تدوین صحیح علوم انسانی بر اساس علوم اسلامی، هماهنگ با آخرین پیشرفت­های علوم انسانی در مغرب زمین می­باشد. 57% دانشجویان با این امر موافق و تنها 11% آنها نظر مخالف دادند و این نشانی از نهادینه شدن این معرفت اسلامی در باطن آنهاست که علم دین محور خاص خود را داشته باشند بدون هیچگونه وابستگی به بیگانگان. بطور کلی دانشگاه اسلامی، با متون و منابع غیر اسلامی شکل‏ نمی‏گیرد. بعضی از متون درسی دانشگاهی موجود ما بر اساس‏ فرهنگی تدوین شده که دین‏زدایی و دین‏گریزی مبنای‏ لاینفک آن بوده است. بايد كل علم و فناوري غربي را بر اساس جهان‌بيني مستقل الهي مشاهده كرد. چنين اقدامي نه تنها موجب اعتماد بيشتر دانشجویان به فرهنگ خودي و مشوقي براي بررسي هرچه بيشتر آنها مي‌شود، بلكه پيامدهاي اجتماعي و اقتصادي عظيمي دارد.

بنابراین باید به این نکته مهم توجه کرد که صرفاً تدریس معارف اسلامی در دانشگاه­ها، مشکل را حل نمی­کند. مراکز آموزشی، پیش از همه باید به این خودباوری برسند که می­توانند، به تعبیر حضرت امام (ره): «به خواست خداوند تعالی در سایه کوشش و به کارانداختن افکار عالیه خود و اعتماد به نفس احتیاج علمی دانشجویان عزیز را آن گونه برآورند که از رفتن به خارج مستغنی شوند و این امری است شدنی» (پیام امام خمینی (ره) به مناسبت پنجمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی 22/11/62).

شرکت در نماز جماعت و مراسم مذهبی دانشگاه

آنچه که در تقویت بعد دینی دانشجویان بسیار پررنگ و چشم گیر به نظر می آید، فرهنگ دینی است. ایشان با اشاره به این مهم می فرمایند: «البته يك بخش مهم كار فرهنگى هم، كار دينى است؛ با دين مأنوس كردن، با عبادت انس دادن، لذت عبادت را چشاندن.»(بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه تهران 13/11/1388) در کار دینی آنچه مقام معظم رهبری بسیار بر آن تکیه می کنند، تعمیق معرفت دینی است، ایشان در شکل گیری و تعمیق معرفت دینی بر هر سه نقش مسئولین و مدیران، اساتید و دانشجویان توجه دارند: «انس با قرآن و تدبر در قرآن، همچنين تدبر در ادعيه‌ى مأثوره‌اى كه اعتبار دارد – مثل صحيفه‌ى سجاديه و بسيارى از دعاها – در تعميق معرفت دينى خيلى نقش دارد. تعميق معرفت دينى خيلى مهم است. يك وقت يك كسى همين‌طور روى احساسات، در نماز جماعت هم ممكن است شركت كند، در اعتكاف هم شركت كند، در مجلس عزاى حسينى هم شركت كند، در فلان تظاهرات دينى هم شركت كند، اما اين معرفت در عمق جان او وجود نداشته باشد؛ لذا سر يك پيچى، سر يك دست‌اندازى، يكهو مى‌بينيد كه از جا در ميرود؛ اين به خاطر اين است. ما نظائرش را زياد ديديم. توى همين مجموعه‌هاى انقلاب، اوائل انقلاب كسانى بودند كه از ماها كه ريش داشتيم و عمامه داشتيم و اينها، به نظر ميرسيد كه اينها متدين‌تر و مقيدتر و پابندتر و نسبت به دين متعصب‌ترند؛ بعد يك وقت – همان طورى كه عرض كردم – يك دست‌اندازى پيش آمد، يكهو ديديم تايرش در رفت! خوب، پيداست كه چفت و بست محكمى نداشته. بنابراين تعميق معرفت دينى، خيلى مهم است؛ انس با معارف اسلامى، خيلى مهم است. اين هم يك بخش كار فرهنگى است كه بايد ترويج شود.» (بیانات در دیدار با اساتید دانشگاه تهران 13/11/1388).

75% دانشجویان به تأثیر شرکت در نماز جماعت و مراسم مذهبی دانشگاه، بر پایبندی و تقید بیشترشان به ارکان دینی و ملی نظر موافق دارند. لازم است برای بالا بردن این درصد از استادان روحانی دانشگاه که دارای وجهه و فضایل اخلاقی دینی و جوان­پسند هستند استفاده شود؛ از این طریق به صورت غیرمستقیم می­توان بهره­ی خوبی در تشویق و ترغیب دانشجویان به نماز و اجرای احکام دین گرفت.

ایجاد تشکل­های اسلامی دانشجویی و تصحیح روند حاکم بر آنها بر اساس هویت ملی و دینی

مقام معظم رهبری، بستر سازی برای فعالیت های دانشجویی را نیز از وظایف مسئولین دانشگاهها می دانند و بر نقش تشکلهای دانشجویی در تعمیق معرفت دینی نسل جوان تاکید بسیار داشته و به کرات این وظیفه را به تشکلهای دانشجویی گوشزد می کنند. «مجموعه‌ى تشكلها تقويت مبانى معرفتى را جدى بگيرند تا بعد، از تشكلها سرريز بشود روى مجموعه‌ى دانشجوها. تقويت مبانى معرفتى خيلى لازم است. ضعف اين مبانى، ضررهاى بزرگى به مجموعه‌ى دانشجوئى كشور و مجموعه‌ى تشكلها خواهد زد.»(بیانات در دیدار دانشجویان 1/6/1389).

مقام معظم رهبری، تشکل دانشجویی را محملی برای تربیت سیاسی و اجتماعی می­دانند: «ضمناً تشكل‌هاى دانشجوئى فرصتى هم براى دانشجو ايجاد ميكند براى كار دسته‌جمعى. و من به كار دسته‌جمعى اعتقاد دارم و اين را يك نياز دانشجو ميدانم؛ كسب مهارتهاى گوناگون؛ مهارتهاى سياسى، اجتماعى. و توجه داريد شما جوانان عزيز؛ چه برادرها، چه خواهرها، كه دانشجو محاط به انواع خدعه‌ها و گرداب­هاى گوناگون است؛ محاط به انواع خطرهاست. در كشور ما لااقل اينجور است. يكى از اهداف توطئه‌هاى استكبارى در كشور ما، بلاشك دانشجوها هستند. علتش هم معلوم است؛ در كشور ما نسبت جوان، نسبت بسيار بالائى است، نسبت دانشجو هم نسبت بالائى است و دانشجو نقش‌آفرين است؛ هم در زمينه‌هاى علمى، هم در زمينه‌هاى سياسى. آن كسانى كه براى اين كشور و براى اين ملت خواب­هائى ديده‌اند، ناچارند روى دانشجوى ايرانى سرمايه‌گذارى كنند؛ از جاذبه‌هاى غريزى گرفته تا فريبهاى سياسى، تا دكان‌دارى‌هاى بظاهر معنوى – عرفانهاى ساختگى – كه انواع و اقسام اين چيزها وجود دارد. تشكل‌ها ميتوانند مصونيت‌بخش باشند؛ ميتوانند دانشجو را از افتادن در گردابهاى مختلف و منجلابهاى مختلف نجات بدهند و حفظ كنند. اين، نقشى است كه تشكل‌ها ميتوانند ايفاء كنند. مسئولين تشكل‌ها كه نامهاى مختلفى دارند و با عنوانهاى مختلفى كار ميكنند، بايد همه در اين هدف، خودشان را سهيم بدانند: كمك به دانشجو.» (بیانات در دیدار با دانشجویان دانشگاه علم و صنعت 24/9/1387).

همانطور که ذرک آن رفت، یکی از مهمترین ارکان اسلامی شدن دانشگاهها و همه مراکز فکری و آموزشی کشور نیاز به کاری فکری و گروهی با حضور دانشجویان در قالب انجمن­های اسلامی و فرهنگی که در آن به سلایق و برنامه­ریزی خود دانشجویان از برنامه­های متنوع دینی- ملی برگزار شود دارد؛ لذا باید با برنامه‏ریزی‏های حساب شده، دانشجویان را با منابع قوی دینی آشنا ساخت و تاروپود وجودشان و محیط دانشگاه را سرشار از مفاهیم و فعالیت­های پربار و الهام گرفته از دین کامل و همه جانبه اسلام کرد.

برگزاری همایش علمی- مذهبی

   برگزاری همایش‏ها و گردهمایی‏ها برای تبیین دقیق‏ ارائه راهکار تقویت هویت دینی- ملی دانشجویان، کمک شایانی به جا افتادن و توجیه این برنامه می­گردد چرا که موضوع برای‏ بسیاری هنوز روشن نشده است. فرهنگ حاکم بر جامعه تأثیر ناآگاهانه و آگاهانه خویش‏ را به افراد جامعه القاء می‏کند. بنابراین باید برنامه و سیاستگذاری منسجم فرهنگی در همایش­ها برای شناخت بیشتر دانشجویان از دین واقعی تدوین شود. بايد منابع اسلامي سنتي از قرآن كريم و سایر منابع شیعه گرفته تا همه آثار سنتي مربوط به علوم، فلسفه‌، الهيات و نظاير اينها را عميقاً بررسي كرد تا بتوان جهان‌بيني اسلامي را تدوين كرد و این امر جز با حمایت از برگزاری همایش­های علمی- مذهبی و استفاده از اساتید و پژوهشگران و دانشجویان فعال و کوشا؛ میسر نمی­شود. 75% دانشجویان نیز با این گزینه کاملاً موافق بودند.

جمع‌­بندی و نتیجه­‌گیری

مقام معظم رهبری درباره تبدیل شدن دانشگاه­ها به عرصه تاخت و تاز اندیشه­های ضد اسلامی با صراحت هشدار داده و مکرراً فرموده­اند “آینده نظام وابسته به اسلامی­کردن دانشگاه­ها می­باشد”، زیرا می­دانیم که دانشجویان با تحصیل در دانشگاه­ها، تحت تأثیر وضعیت فکری و اجتماعی آن می­باشند و این همان نظریه هویت جنکینز است که اشاره به تأثیرپذیری هویت از آنچه در اطراف ما می­گذرد و الگوهای برتری که در میان اطرافیان؛ جوانان به آن اعتقاد دارند است و همانطور که در تحقیق حاضر مشاهده کردیم می­توان با بکارگیری نیروی فکری و توان عملی خود دانشجویان در راستای اسلامی کردن دانشگاه و زنده ساختن ارزش­های دینی گام برداشت و با تشویق و ترغیب دانشجویان به پژوهش در این عرصه و استفاده از اساتید مجرب و معتقد در راستای درونی کردن شناخت عمیق دانشجویان از محتوای مقدس اسلام؛ تأثیری ماندگار بر ایرانی- اسلامی کردن هویت جوانان این مرز و بوم نهاد. در جامعه اسلامي ما به ويژه در عصر تهاجم فرهنگي مي‌بايست بيش از هر زمان ديگر از همه امكانات بالفعل و بالقوه فرهنگي كشور، بالأخص فضاي دانشگاه جهت تقویت هویت دینی و ملی بهره­مند شد. صلاحيت‌هاي علمي و اخلاقي اساتید مي‌تواند سهم عمده­اي در جذب دانشجویان به وحدت و معنويت دینی داشته باشند. حتی در این راستا برگزاری کارگاه­های سوال و پاسخ و رفع شبهات فلسفی-مذهبی دانشجویان بسیار راهگشا خواهد بود. برپایی همایش و مراسم ویژه دانشگاهیان برای بالا بردن سواد دینی دانشجویان و همراه کردن آنها با ارزش­های اسلامی و زنده ساختن الگوهای مذهبی برای شناخت هر چه بیشتر دانشجویان از سیره بزرگان اسلام و فراخوان مقاله علمی جهت تشویق دانشجویان و اساتید به تحقیق و تفحص در این حوزه از جمله راهکارهای مؤثر است.همچنین غنی کردن واحدهای درسی تأثیر ژرف­تری بر بنیان اعتقادی و ملی دانشجویان و پاسخ به کنجکاوی آنها در بر خواهد داشت. حمایت از انجمن­های دانشجویی- مذهبی جهت فعالیت­های علمی- دینی دانشجویان به همراه اردوهای ویژه آگاهی بخشی و تقویت بنیان مذهبی- اعتقادی دانشجویان با نظارت مسئولین و اساتید مجرب دانشگاه و تشکیل جلسات و ارائه راهکارهای مقبول و مطلوب و انتقادات و پیشنهادات سازنده توسط خود دانشجویان، منجر به بالا بردن انگیزه فعالیت و تفحص خود دانشجویان در این عرصه خواهد شد.

پیشنهادات:

  1. اصالت ایرانی و اسلامی که فراموش شده است را به طرق مختلف مثل مراسم ویژه بزرگداشت بزرگان ایران و اسلام و استفاده از سخنرانان و اندیشمندان برجسته؛ یادآوری و زنده کنیم.
  2. برای بالا بردن سطح دینی و فکری دانشجویان باید دست از شعارهای نمادین برداشت و اجرای اصل دین و پایبندی به شئونات اسلامی را که از جان و دل نیاز است عملی ساخت و این جز با درونی کردن اعتقادات دانشجویان توسط برنامه­های مختلف دانشگاه و اساتید میسر نیست.
  3. همایش­های مختلفی که علم و دین را توأمان بصورت ارزش واقعی زندگی به جوانان نشان دهند بسیار لازم است و شناساندن هویت دین ستیزانه و ضد ارزشی غرب کمک زیادی به هدایت دانشجویان می­کند.
  4. عدم تبعیض در جامعه علمی و ایجاد فضای رقابت و فضایل اخلاقی و علمی مؤثر است و گفتمان بین دانشجویان و اساتید در قالب کارگاه­های بحث مفید دینی فلسفی را پیشنهاد می­کنیم.
  5. عدم برگزاری کلاس­های دانشگاه در ساعت اذان و نماز کمک شایانی به این مسئله می­کند و به وضعیت نمازخانه­ها و مکان­های مذهبی دانشگاه باید توجه و رسیدگی بیشتر از نظر امکانات و… شود.
  6. استفاده از تبلیغات مؤثر و منطبق با تمامی اعتقادات قرآنی برای رعایت حجاب دانشجویان و روابط سالم دختر و پسر در دانشگاه؛ تاثیرگذار است.

نویسنده :

منابع

  • آخوندي، محمدباقر، (1383) “هويت ملي مذهبيجوانان”، قم: دفتر تبليغات اسلامي.
  • تبیان (1378) «جوانان از دیدگاه امام خمینی (ره)»، دفتر 16، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، نشر عروج.
  • تبیان (1376) «دانشگاه و دانشگاهیان از دیدگاه امام خمینی (ره)»، دفتر 14، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، نشر عروج.
  • جوادي آملي، عبدالله (1361) “علوم انساني: اسلام وانقلاب فرهنگي”، تهران: جهاد دانشگاهي.
  • جمشیدی، محمد حسین؛ محمدی، احسان­الله (1389) «مبانی تحقق وحدت حوزه و دانشگاه از دیدگاه امام خمینی (ره)، تهران: فصلنامه دانشگاه اسلامی.
  • حبیب زاده، ر (1382) “بررسی انواع دینداری در بین دانشجویان دانشگاه تهران”، پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما دکتر شجاعی­زند، دانشگاه تربیت مدرس.
  • حسینی­فر، رضا (1388) «امام خمینی و بیداری اسلامی»، تدوین نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه­ها
  • خرمشاد، محمدباقر (1387) «دانشگاه تمدن­ساز ایرانی و اسلامی؛ در آیینه آرا و اندیشه­های امام و رهبری»، دفتر برنامه­ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی.
  • خمينى، روح­الله (1378) «صحيفه نور»، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ج 7، تهران.
  • خمينى، روح­الله (1378) «كوثر»، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى (ره)، ج 8، تهران.
  • خمينى، روح­الله (1362) «شرح چهل حدیث»، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • دفتر مقام معظم رهبری (1376) «دانشگاه و دانشجو در آیینه رهنمودهای مقام معظم رهبری»، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
  • رفعت جاه، مریم(1383) زنان و باز تعریف هویت اجتماعی، پایان نامه دوره دکتری رشته جامعه شناسی، دانشگاه تهران، ص55.
  • سبحانی­نژاد، مهدی ؛ یوزباشی، علیرضا (1386) «رسالت تربیت دینی-اجتماعی دانشگاه از منظر امام خمینی و مقام معظم رهبری»، تهران: فصلنامه دانشگاه اسلامی.
  • كرمعليان، حسن و سيدعلي­اكبر حسيني (1383) “عناصر تربيتي انسان طبيعي وآرماني درنظام تعليم وتربيت اسلامي”، فصلنامه انديشه ديني، شماره 11، شيراز : دانشگاهشيراز.
  • كليني، محمدبن يعقوب (بي­تا) “اصول كافي”، با شرح و ترجمه حاج سيدجواد مصطفوي، قم: انتشارات علميه اسلاميه.
  • گيويان، ع (1385) “آيين، آيين سازي و فرهنگ عامه پسند ديني: تأملي در برخي بازنمايي­هاي بصري ديني و شيوه­هاي جديد مداحي”، فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، سال دوم، شماره 5، ص211-179.
  • مجتهد زاده،پیروز (1377) جغرافیا و سیاست در فرایندی نوین نگاهی به برخی مفاهیم در جغرافیای سیاسی ژئوپلیتیک مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی ،شماره 42 ،ص 147
  • مجیدی، محمدرضا (1386) «همگرایی حوزه و دانشگاه، ضرورتی برای تحقق اهداف ملی»، تهران: فصلنامه دانشگاه اسلامی.
  • مدني، آزاده (1386) “آسيب شناسي تربيت ديني”، فصلنامه كتاب نقد،شماره 42، تهران: پژوهشگاه فرهنگ وانديشه اسلامي.
  • معين، محمد (1371) “فرهنگ شش جلدي معين”، تهران: اميركبير.
  • منتظر قائم، مهدی (1379)رسانه های جمعی و هویت فصلنامه مطالعات ملی، شماره 4 ،ص256.
  • ميرسندسي، م (1383) “مطالعه ميزان و انواع دينداري دانشجويان“، پايان­نامه دكتري، دانشكده علوم انساني، دانشگاه تربيت مدرس.
  • نجارزادگان، فتح الله (1386) “رهيافتي براخلاق وتربيتاسلامي” ،قم: دفتر نشر معارف.
  • نراقي، مولي مهدي (1384) “علم اخلاق اسلامي”، ترجمه كتاب جامع السعادات، ترجمه سيد جلال­الدين مجتبوي، تهران: انتشارات حكمت.
  • نهج­البلاغه (1386) ترجمه محمد دشتی، انتشارات قم، تاظهور.

تاکنون ۰ نظر ثبت شده است.

  1. مقاله بسیار پرمحتوا و سودمندی بود – موفق و موید باشید – محمود

    می پسندید یا نمی پسندید؟ Thumb up 0 Thumb down 0

  2. سلام و خسته نباشد
    تقویت باورهای مذهبی خیلی مهمه این موضوعی که نوشتید عالیه ولی درباره ی طلاق هم بنویسید که متاسفانه زیاد شده و بررسی کنید مثل همین مقاله چه راهکارهای عملی در شهرستان ما هست و بکار ببندیم که شاهد این همه جدایی نباشیم

    می پسندید یا نمی پسندید؟ Thumb up 0 Thumb down 0

هر گونه کپی برداری آزاد می باشد.