خانه » تاریخ » مروری کوتاه بر تاریخ ایران
مروری کوتاه بر تاریخ ایران

مروری کوتاه بر تاریخ ایران

خلاصه تاریخ ایران

در اکثر مواقع را با ورود آریایی‌ها به فلات ایران شروع می‌کنند اما این بدان معنا نیست که پیش از ورود آریایی‌ها، فلات ایران خالی از سکنه بوده است. نکته قابل توجه این است که پیش از ورود آریایی‌ها ، در ایران تمدن‌های بسیار قدیمی وجود داشته که برخی از آن‌ها از بین رفته و برخی هنوز به زیست خود ادامه می‌دادند.

به طور کلی تاریخ ایران را به دو بخش تاریخ پیش از اسلام و تاریخ پس از اسلام تقسیم می‌کنند که ما در این مجال به اختصار تاریخ پیش از اسلام را برای شما توضیح خواهیم .

به طور دقیق‌تر تاریخ پیش از اسلام نیز به سه قسمت عمده تقسیم می‌شود:

 ایران قبل از آریایی ها

برخی می‌پندارند که پیش از ورود آریایی‌ها به ایران ، هیچ تمدنی در این فلات گسترده وجود نداشت. اما حقیقت این است که پیش از ورود این قوم ، چندین تمدن در ایران می‌زیستند . از جمله آن‌ها: تمدن‌های شهر سوخته (در سیستان)، تمدن ایلام (در شمال خوزستان)، تمدن جیرفت (در کرمان)، تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان (در نهاوند) و تمدن کاسی‌ها (در کرمانشاه و لرستان) و تپورها در تبرستان (مازندران) در سرزمین ایران بودند.

Image result for Shahr-e Sukhteh

بزرگ‌ترین تمدن تاریخ ایران دولت عیلام بوده است که سرزمین آنها در جنوب غربى ایران و کمابیش مطابق با خوزستان بوده است. پایتخت عیلام شهر شوش بوده که آثار مربوط به آنها در این شهر پیدا شده است. ظاهراً بخش‌هاى مختلف در عیلام حکومت‌هاى جداگانه و هر یک پادشاهان مربوط به خود را داشته‌اند.

این چهار منطقه اَوان، اَنشان، سیمش و شوش بوده‌اند. دولت عیلام غالباً با دولت‌هاى بیشتر تکامل یافته بین‌النهرین یعنى سومرى‌ها، اکدى‌ها، بابلى‌ها و آشورى‌ها در جنگ بوده است. این دولت در دوره‌اى از تاریخ ایران از بزرگ‌ترین نیروهاى این منطقه شد. از زمان پیدایش امپراتوران ایران (۵۵۰‌ق‌م) عیلام از ولایات خراجگزار ایران شد. شهر شوش در این زمان نیز شهر ثروتمند و با شکوهى بود. زبان عیلامى یکى از سه زبانى بوده است که متون سلطنتى ایران به آن زبان‌ها نگاشته مى‌شده است.

دودمان‌نامهٔ شاهان اوان و شاهان سیماشکی؛ ۱۸۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد، موزهٔ لوور.

دودمان‌نامهٔ شاهان اوان و شاهان سیماشکی؛ ۱۸۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد، موزهٔ لوور.

 مهاجرت آریایی ها به ایران

آنطور که پژوهشگران می‌گویند، آریایی‌ها قومی از نژاد سپید بودند که به احتمال زیاد سرزمین اولیه‌ی آن‌ها شمال دریای سیاه و خزر بوده و تا رودهای سیحون و جیحون امتداد می‌یافته است. پس از مدتی برخی از آنان به اروپا و برخی به ایران و هند مهاجرت می‌کنند. در نتیجه به اقوام آسیائى و زبان آنها، هند و اروپائى گفته مى‌شود. آریائى‌ به معنى شریف است. آریائى‌های هند و ایران مدت‌ها با هم مى‌زیسته‌اند و پس از مدت‌ها از هم جدا شدند و تا قبل از جدا شدن، افسانه‌ها و سازمان اجتماعى و زبان مشترکى داشتند.

Image result for ‫مناطق تقریبی سخن گویان شاخه هندواروپایی‬‎

در کتاب های تاریخ ایران زمان آمدن آریایى‌ ها به ایران را برخى ۲۰۰۰ سال ق‌م و بعضى قرن ۱۴ ق‌م تا قرن ۶ ق‌م نوشته اند. آریایى‌ ها هنگامی که به فلات ایران رسیدند، در ابتدا مردمان بومى را قلع و قمع کردند ولى سپس آنها را به‌کار گرفتند. آریائى‌ها پس از ورود به ایران به طوایف مختلف تقسیم شدند که مهم‌ترین آنها مادها و پارت‌ها و پارس‌ها هستند. نام ایران از اسم آریایى‌ ها گرفته شده و به‌ معنى سرزمین آریایى است.

-

اصولا آغاز دوره ایران باستان را تشکیل حکومت ماد می‌دانند و پایان آن را سقوط حکومت ساسانیان می‌پندارند. ما در این بخش به طور خلاصه به سلسله‌هایی که در این بازه زمانی قدرت را در دست داشتند، می‌پردازیم:

مادها حدود ۷۰۸تا ۵۵۰ق‌م

مادها قومی ایرانی بودند از تبار آریایی که در بخش غربی فلات ایران ساکن شدند. سرزمین مادها دربرگیرنده بخش غربی فلات ایران بود. سرزمین آذربایجان در شمال غربی فلات ایران را با نام ماد کوچک و بقیهٔ ناحیه زاگرس را با نام ماد بزرگ می‌شناختند. پایتخت ماد هگمتانه است آنها توانستند در اوایل قرن هفتم قبل از میلاد اولین دولت تاریخ ایران را تأسیس کنند. دولت ماد در ۵۵۰ پیش از میلاد به دست کوروش منقرض شد و سلطنت ایران به پارسی‌ها منتقل گشت.

آتش کده نو شیجان ملایر تنها اثر مانده از دوران مادها در هگمتانه

هخامنشیان – ۵۵۰ تا ۳۳۰ ق‌م

هخامنش جدّ این خاندان، قبیله‌هاى پارس را تحت فرمان خود درآورد. پس از او چیش‌پش، پسرش در ناحیهٔ انشان (شرق شوشتر) به شاهى رسید. بعدها آنها پاسارگاد را مرکز خود قرار دادند. تا زمان کوروش سوّم (بزرگ)، شش پادشاه از هخامنشیان حکومت کردند.

کتیبه داریوش بزرگ در کاخ آپادانای شوش

کتیبه داریوش بزرگ در کاخ آپادانای شوش

سلوکیان

پس از مرگ اسکندر (۳۲۳ ق. م) فتوحاتش بین سردارانش تقسیم شد و بیشتر متصرفات آسیایی او که ایران هسته آن بود به سلوکوس اول رسید. به این ترتیب ایران تحت حکومت سلوکیان (۳۳۰ – ۲۵۰ ق.م.) در آمد.  آنها مدت هشتاد سال بربخش بزرگى از غرب ایران سلطنت کردند ولى در قلمرو آنها تقریباً هیچگاه آرامش وجود نداشت. پس از مدتی پارت‌ها نفوذ خود را گسترش دادند و سرانجام توانستند سلوکیان را نابود کنند و چون اولین پادشاه اشکانیان اشک نام داشت نام این سلسله را اشکانیان گذاشتند.

سردیس سلوکوس یکم از جنس مرمر؛ موزه لوور پاریس

سردیس سلوکوس یکم از جنس مرمر؛ موزه لوور پاریس

اشکانیان – ۲۵۰ قبل از ‌میلاد تا حدود ۲۲۶ میلادى

اشکانیان تمدن یونانى را که در دورهٔ سلوکیان در ایران به‌وجود آمده بود، ارج مى‌گذاشتند. برخى از پادشاهان اشکانى به خوبى با ادبیات یونانى آشنائى داشتند و برخى نمایش‌هاى یونانى در دربار پادشاهان اشکانى اجراء مى‌شد. در آن دوره مجلسى موسوم به مهستان بود که خود مرکب از دو مجلس بود یکى مجلس اشراف و دیگرى مجلس دانایان و مغان که جنبهٔ مشورتى داشت و نفوذ چندانى در امور نداشت.

نقش برجسته مهرداد یکم سوار بر اسب در شهر ایذه، واقع در خوزستان

نقش برجسته مهرداد یکم سوار بر اسب در شهر ایذه، واقع در خوزستان

در این دوره از تاریخ ایران دامپروى و کشاورزى و تجارت رونق بسیار داشت و برده‌دارى رشد مى‌کرد. دین آنها دین زرتشت و نیز پرستش اجداد آنها بود. سایر ادیان نیز آزادى داشتند. اشک ۲۲ (بلاش اوّل) کسى بود که به‌ جمع‌آورى اوستا پرداخت. زبان آنها پارسى میانه بود که به‌علت تماس زیاد با رومى‌ها، زبان و تمدن رومى نیز در دربار آنها نفوذ داشته است. خط آنها آرامى سریانى بوده و روى برخى سکّه‌ها عبارات یونانى حکّ شده است. از آثار این دوره از تاریخ ایران معبد آناهیتا در کنگاور، خرابهٔ معبد کنگاور، نقوش برجسته از دورهٔ مهرداد و گودرز در بیستون است.

ساسانیان

ساسانیان خاندان شاهنشاهی ایرانی در طول تاریخ ایران هستند که در سالهای ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی حکومت می کردند. شاهنشاهان ساسانی که اصلیتشان از استان پارس بود بر بخش بزرگی از غرب قاره آسیا چیرگی یافتند. پایتخت ساسانیان شهر تیسفون در نزدیکی بغداد در عراق امروزی بود.

سلسله اشکانی به دست اردشیر اول ساسانی منقرض گردید. وی سلسله ساسانیان را بنا نهاد که تا ۶۵۲ میلادی در ایران ادامه یافت. دولت ساسانی حکومتی ملی و متکی به دین و تمدن ایرانی بود و قدرت بسیار زیادی کسب کرد. در این دوره نیز جنگ‌های ایران و روم ادامه یافت.

 چرا تاریخ مهم است؟

برای برنامه‌ریزی مطلوب آینده، توجه به گذشته نقش مهمی دارد. توجهی که به زندگی کردن و غرق شدن در گذشته منتهی نشود آنگونه که گفته‌اند: «گذشته، چراغ راه آینده است.» تا وقتی گذشته خود را نشناسیم و از گذشته باخبر نباشیم نسبت به آینده تدبیر سزامندی نخواهیم داشت. زندگی انسان‌ها در قرون متمادی به سان جریانی پیوسته در بستر زمان جاری بوده یا شبیه حلقه‌های یک زنجیر طولانی است که به گذشته گره خورده و آینده نیز به آن متصل خواهد شد. آگاهی نظام‌مند و طبقه‌بندی شده از گذشته نقش موثر و منحصر به فردی در ترسیم چشم‌اندازهای مطلوب آینده خواهد داشت. کسی که تاریخ نداند، هرچند در رشته‌های علمی مورد علاقه و تحصیل خودش صاحبنظر باشد، ولی انسان مطلعی محسوب نمی‌شود. مطالعه تاریخ یک بلوغ و پختگی به انسان می‌دهد و موجب می‌شود چند فاز آن طرف‌تر را هم ببیند. تاریخ بینش و بصیرت به انسان می‌دهد. کسی که تاریخ می‌خواند و می‌داند با الفاظ و عبارات یا با وعده‌های فریبنده اغوا نمی‌شود. مطالعه تاریخ آدمی را به تفکر و تامّل سوق می‌دهد.

Image result for ‫تاریخ‬‎

 

در راستای آشنایی هم وطنان با تاریخ ایران و دیگر ملل  وب‌سایت «تاریخ ما» را که یک دانشنامه فرهنگی است در تیر ماه سال ۱۳۸۶ راه‌ انداختیم  و مطالب تولیدی را در وب‌گاهی با همین نام منتشر می‌نماییم.

« تاریخ ما» پربیننده‌ترین سایت‌ تاریخی در ایران است که بیشترین تمرکز آن بر حوزه تاریخ جهان باستان است؛ اما موضوعات دیگری چون فرهنگ، علوم اجتماعی، فلسفه، عرفان، ادیان و مذاهب، اساطیر، چهره‌های ماندگار با تأکید ویژه و با اولویت قرار دادن به نگاه تاریخی و مستند در حوزه ی فعالیت این وب گاه می باشد.

 

«تاریخ ما» به چهار زبان فارسی، انگلیسی، عربی و ترکی استانبولی فعالیت می‌کند . از جمله مهم‌ترین بخش‌های این سایت :

– تاریخ باستان
– اساطیر و افسانه‌ها
– اخبار میراث فرهنگی
– معرفی مشاهیر
– آهنگ های قدیمی
– کتابخانه تاریخی

می‌باشد و عمده شهرت آن به علت کتابخانه تاریخی آن است که بیش از ۳۰۰۰ کتاب تاریخی را در دسترس علاقمندانش قرار داده است. باقی آثار این وبسایت شامل بیش از ۲۶۰۰۰ مقاله به ۴ زبان‌ مذکور می‌باشد که به مشتاقان تمدن و فرهنگ تقدیم شده است و محلی مناسب برای خرید رپورتاژ آگهی است.

 

هر گونه کپی برداری آزاد می باشد.